Spring naar content

Veelgestelde vragen ('Frequently Asked Questions')

Waarom worden purperreigers gezenderd?

Bescherming van de purperreiger (een Rode Lijst-soort) is nodig in het broedgebied, maar zeker ook daarbuiten. De purperreiger is immers een lange afstandtrekker die overwintert in Afrika, ten zuiden van de Sahara. Kennis van de ligging en het belang van Afrikaanse overwinteringsgebieden en Europese tussenstopgebieden is daarom gewenst. Dit is actueel door te verwachten klimaatveranderingen, zoals toenemende droogte in Afrika en het Mediterane gebied, en de toenemende druk van menselijk gebruik op de resterende wetlands. Duurzame bescherming van deze wetlands is belangrijk voor niet alleen purperreiger, maar voor meer soorten vogels, zoals zomertaling, grutto en kemphaan.

Naar boven
Wat zijn de doelen van het project?

Met de resultaten van het zenderonderzoek naar de trek en overwintering van de purperreiger willen we graag de volgende vragen beantwoorden:

  • Wanneer begint de najaarstrek? Welke route volgen purperreigers op de najaarstrek, in Europa en in Afrika? Hoe lang doen ze over de najaarstrek?
  • Waar pleisteren purperreigers onderweg tijdens de najaarstrek? Hoe lang blijven ze daar?
  • Waar in Afrika overwinteren purperreigers precies?
  • Vinden er binnen Afrika nog trekbewegingen plaats, of zijn de purperreigers trouw aan een eenmaal gekozen overwinteringsgebied?
  • Wanneer begint de voorjaarstrek? Welke route vliegen purperreigers in het voorjaar? Hoe lang doen ze over de voorjaarstrek?
  • Waar pleisteren purperreigers tijdens de voorjaarstrek en hoe lang blijven ze daar?
Naar boven
Hebben de purperreigers last van de zenders?

Inclusief de tuigjes wegen de zenders ongeveer 20-25 g (PTT-zender) of 40-45 gram (GPS/PTT-zender). Daarmee is het gewicht minder dan 4-5% van het lichaamsgewicht van de reigers (960-1.100 gram) en worden ze niet wezenlijk belemmerd in hun gedrag. De zenders worden met een tuigje op de rug gebonden. Daarbij wordt het zeer lichte en stevige teflon gebruikt bij de jongen en voor de volwassen vogels wordt gewerkt met een zeer zacht en soepel, maar toch sterk leer. Uit onderzoek bleek dat reigers zeer rustig blijven met een tuigje op de rug. Ze kijken er eigenlijk niet naar om. Ze leggen de veren over het tuigje en gedragen zich natuurlijk. Bij sommige vogelsoorten wordt vastgesteld dat ze aan het tuigje gaan pikken of trekken, maar bij reigers zagen we dat niet. Ook in het veld hebben we dergelijk gedrag niet waargenomen. Omdat de veren er mooi overheen hangen, kan er ook geen regenwater het verenkleed in stromen.

Naar boven
Wat voor soort zenders worden er gebruikt?

Eén adulte en alle jonge purperreigers zijn uitgerust met standaard satelliet-zenders (PTT’s: Platform Transmitter Terminals). Inclusief de tuigjes wegen de zenders ongeveer 20-25 g. Daarmee is het gewicht aanzienlijk minder dan 4-5% van het lichaamsgewicht van de reigers (960-1.100 gram) en worden ze niet wezenlijk belemmerd in hun gedrag. De zenders worden met een tuigje op de rug gebonden. Daarbij wordt het zeer lichte en stevige teflon gebruikt bij de jongen en voor de volwassen vogels wordt gewerkt met een zeer zacht en soepel, maar toch sterk leer.

De standaard PTT-zenders maken om de dag viermaal contact met de satelliet. Via een doppler-methode wordt de locatie zo exact mogelijk bepaald. Dit gaat de ene keer beter dan de andere en er komen dus geregeld gegevens door die niet te gebruiken zijn omdat ze een afwijking van een honderdtal kilometers kunnen hebben.

Vier volwassen vogels hebben een zeer specifieke GPS/PTT zender gekregen. De zenders zijn zwaarder (40-45 gram inclusief tuigje), maar het grote voordeel van deze zenders is dat ze naast de PTT-methode gebruik maken van GPS (Global Positioning System) om de locatie te bepalen. Deze methode van plaatsbepaling is veel nauwkeuriger en bereikt een precisie van ongeveer 10 meter. Dit hebben we gedaan omdat we willen weten hoe de vogels hun foerageergebied in Nederland gebruiken. We kunnen zo zien welke sloten de voorkeur hebben en welke slaapplaatsen ze gebruiken.

Naar boven
Hoe worden de specifieke locaties bepaald?

De locaties van de vogels worden bepaald door vijf satellieten van het ARGOS-Programma. De gegevens zijn dagelijks door ons via hun website op te halen. De GPS-zenders gebruiken zowel de doppler-methode (kruispeilingen tussen verschillende satellieten) alsmede de nauwkeurige GPS-methode om een locatie te bepalen. Deze werkt identiek aan Tom-Tom of GPS die je meeneemt op vakantie. De zender bepaalt elke twee uur een GPS-locatie en slaat deze op in een chip. Als de ARGOS-satelliet contact maakt, zendt de zender alle opgeslagen GPS-gegevens door die in de uren en dagen ervóór verzameld zijn, terwijl er op hetzelfde moment een kruispeiling wordt uitgevoerd.

Naar boven
Hoe lang gaan de zenders mee?

Alle zenders hebben een batterij die opgeladen wordt via een miniem zonnepaneel. De zenders hebben een levensverwachting van twee tot drie jaar.

Naar boven
Hoeveel purperreigers broeden in Nederland?

De purperreiger staat op de Rode Lijst van bedreigde vogels in Nederland. De populatie bestaat uit ongeveer 560 broedparen. In het verleden was de purperreiger een algemene vogel in West-Nederland, met meer dan 1.000 broedparen. Nederland is de meest noordwestelijke broedplaats van deze soort in Europa.

Naar boven
Wanneer trekken purperreigers en waar overwinteren ze?

Purperreigers komen in Nederland aan vanaf eind maart, maar de meesten arriveren in april. In augustus-september vertrekken ze naar de overwinteringsgebieden in West-Afrika. Meldingen van geringde vogels komen uit een groot gebied waaronder landen als Mali, Niger, Senegal en Mauritanië in de Sahelzone, maar ook landen ten zuiden ervan, zoals Sierra Leone.

Naar boven
Waarom staat de purperreiger op de Rode Lijst?

De afname van het aantal purperreigers in de jaren zeventig en tachtig was vooral het gevolg van de droogte in Afrika. Veel wetlands vielen droog en de sterfte onder de reigers was groot. Natte jaren hierna zorgden voor een voorzichtig herstel. De stand is nog niet op het oude niveau van 1.000 paar hetgeen deels veroorzaakt wordt door de afgenomen oppervlakte geschikt broedbiotoop, met name waterrietland. Vogelbescherming zet zich daarom ook in voor nieuw moeras, zodat de purperreiger verder kan toenemen.

Naar boven
Wat doet Vogelbescherming Nederland aan de bescherming van purperreigers?

Vogelbescherming Nederland werkt op meerdere fronten aan een beter leefgebied voor purperreigers:

  • onderzoek naar eisen die purperreiger aan zijn leefgebied stelt
  • lobby en advies beter beheer, meer moeras, betere bescherming gebieden
  • projecten voor verbetering van broed- en voedselgebied
  • samenwerking met BirdLife-partners langs de trekroute
Naar boven
Hoe is het project georganiseerd?

Het project met gezenderde purperreigers wordt uitgevoerd door Bureau Waardenburg (www.buwa.nl) in opdracht van en in samenwerking met Vogelbescherming Nederland. Bureau Waardenburg is een onderzoeks- en adviesbureau gevestigd in Culemborg waar in de sector Vogelecologie elf mensen werkzaam zijn. De coördinatie van het project lag in handen van Jan van der Winden en Martin Poot. Peter van Horssen is verantwoordelijk voor de verwerking van zenderdata. André Duiven (Aquila) assisteerde met het vangwerk. Bureau Waardenburg heeft veel expertise in huis over moerasvogelonderzoek en –bescherming. Voor het Beschermingsplan Moerasvogels heeft Vogelbescherming veel samengewerkt met dit bureau.

Door bereidwillige medewerking van terreinbeheerders en terreineigenaren was het mogelijk om purperreigers te vangen in de kolonies en in de foerageergebieden. Veel dank gaat daarom uit naar het Zuid-Hollands Landschap, Waterschap Rivierenland en boeren en landeigenaren. Diergaarde Blijdorp, Vogelopvang De Bonte Piet, Stichting Werkgroep Grauwe Kiekendief, Alterra, Biologisch Station Tour du Valat (Frankrijk). ARGOS en Microwave Telemetry werkten mee aan ontwikkeling, opzet en/of uitvoering van het project.

  • Voor algemene informatie over het project en purperreigers kan contact opgenomen worden met Vogelbescherming Nederland: Bernd de Bruijn of Ruud van Beusekom
  • Voor meer informatie betreffende uitvoering van het onderzoek, zendertechniek etc. kan contact opgenomen worden met Jan van der Winden of Martin Poot.
  • Meer informatie en rapporten over de bescherming van purperreigers vindt u op www.buwa.nl.
Naar boven
Hoe werken de zenders?

Alle zenders hebben een zonnepaneel welke een batterij oplaadt. De zenders hebben een levensverwachting van twee tot drie jaar. De standaard PTT-zenders maken om de dag viermaal contact met de satelliet. Via een doppler-methode wordt de locatie zo exact mogelijk bepaald. Dit gaat de ene keer beter dan de andere en er komen dus geregeld gegevens door die niet te gebruiken zijn omdat ze een afwijking van een honderdtal kilometers kunnen hebben.

De locaties van de vogels worden bepaald door vijf satellieten van het ARGOS-Programma. De gegevens zijn dagelijks door ons via hun website op te halen. De GPS-zenders gebruiken zowel de doppler-methode (kruispeilingen tussen verschillende satellieten) alsmede de nauwkeurige GPS-methode om een locatie te bepalen. Deze werkt iedentiek aan Tom-Tom of GPS die je meeneemt op vakantie. De zender bepaalt elke twee uur een GPS-locatie en slaat deze op in een chip. Als de ARGOS-satelliet contact maakt, zendt de zender alle opgeslagen GPS-gegevens door die in de uren en dagen ervóór verzameld zijn, terwijl er op hetzelfde moment een kruispeiling wordt uitgevoerd.

Naar boven
Hoe werden de purperreigers gevangen?

De adulte reigers zijn gevangen nabij sloten met slagnetten en op het nest. Er is internationaal enige ervaring opgedaan met het vangen van reigers op het nest. Dit blijkt goed te lukken als er enige voorzorgsmaatregelen qua methode en werkwijze in acht genomen worden. In dat geval keren de vogels terug op het nest na de vangst. We hebben de adviezen opgevolgd en inderdaad bleken alle gevangen reigers terug te keren op het nest.

Naar boven
Zijn er meer onderzoeken gedaan naar de purperreiger?
  • Leefgebied van purperreiger, lepelaar en zwarte stern in agrarisch gebied
    In dit onderzoek zijn de leefgebieden van deze drie moerasvogels in het agrarische gebied in kaart gebracht. Voor de purperreiger komt daaruit heel mooi zijn gebondenheid aan laagveengebieden naar voren. Ze broeden in moerassen, maar zoeken grotendeels hun voedsel in de slotenrijke veenweidepolders. Die bieden veel randlengte en een verscheidenheid aan prooien (kikkers, vis, waterinsecten, muizen). Maar het zegt ook iets over het gebrek aan natuurlijke ondiepe wateren in ons land, zoals overstromingsvlaktes of jonge moerasvegetaties, het natuurlijke voedselbiotoop. Gelukkig is de purperreiger zo flexibel om daarvoor in de polders een alternatief te vinden. Het onderzoek heeft ook inzicht gegeven in locaties waar mogelijk geschikt broedgebied aangelegd kan worden te midden van aanwezig goed voedselgebied.
  • Kwaliteitseisen voedselgebied
    Onderzocht is welke precieze eisen de purperreiger stelt aan zijn voedselgebied, als vervolg op het bovenstaande onderzoek. Prooikeus, slootkarakteristieken, oevervegetatie etc. is bekeken in diverse voedselgebieden, waaruit een optimaal voedselbiotoop is afgeleid. Deze informatie is direct bruikbaar bij projecten rond natuurvriendelijke oevers, agrarisch natuurbeheer etc.
  • Rietbeheer noordelijke randmeren
    Concrete uitwerking van een beter rietbeheer voor moerasvogels in dit belangrijke moerasgebied, waar de broedpopulatie purperreiger afneemt (i.t.t. landelijke trend). Andere doelsoorten waren roerdomp, grote karekiet, porseleinhoen, snor en rietzanger. Naast aanbevelingen voor een minder intensief rietbeheer zijn inrichtingsmaatregelen ontwikkeld, die zorgen voor nattere rietlanden en meer randlengte van riet langs water.
Naar boven
Hoe is het onderzoek voorbereid?

Er is nog zeer beperkte ervaring met het toepassen van zenders bij reigers. Omdat we goed voorbereid wilden zijn, zijn proeven ondernomen bij reigers in gevangenschap, in Diergaarde Blijdorp en Vogelasiel De Bonte Piet. Hiertoe zijn kleine zilverreigers en blauwe reigers uitgerust met een tuigje en nepzender en is het gedrag bestudeerd.
Uit het onderzoek bleek dat reigers zeer rustig blijven met een tuigje op de rug. Ze kijken er eigenlijk niet naar om. Ze leggen de veren over het tuigje en gaan zich onmiddellijk normaal gedragen. Bij sommige vogelsoorten wordt vastgesteld dat ze aan het tuigje gaan pikken of trekken, maar bij reigers zagen we dat niet. Ook in het veld hebben we dergelijk gedrag niet waargenomen. Omdat de veren er mooi overheen hangen, kan er ook geen regenwater het verenkleed in stromen.

Om de zenders bij de purperreigers aan te brengen, moesten purperreigers worden gevangen. De adulte reigers zijn gevangen nabij sloten met slagnetten en op het nest. Er is internationaal enige ervaring opgedaan met het vangen van reigers op het nest. Dit blijkt goed te lukken als er enige voorzorgsmaatregelen qua methode en werkwijze in acht genomen worden. In dat geval keren de vogels terug op het nest na de vangst. We hebben de adviezen opgevolgd en inderdaad bleken alle gevangen reigers terug te keren op het nest.

Naar boven

Purperreigers op reis

volg de purperreigers via google