Spring naar content

Veelgestelde vragen ('Frequently Asked Questions')

Hoe werken de zenders?

De zenders geven radiosignalen naar rond de aarde zwevende satellieten, die ze vervolgens doorzenden naar grondstations. Deze signalen worden omgezet in breedte- en lengtecoördinaten waarmee de locatie van de vogel bepaald kan worden.

Naar boven
Hoe lang werken de zenders?

De levensduur van de batterijen bepaalt de tijd dat we de zenders kunnen gebruiken. De verwachting is dat de batterijen ruim 700 uur zullen werken. Door de batterijen regelmatig uit te zetten, besparen we energie en kunnen we de grutto's ongeveer een jaar peilen.

Naar boven
Hoe zijn de zenders aangebracht?

In een als mobiele operatiekamer ingerichte camper vond de implantatie van een satellietzender plaats door een uit Alaska (VS) ingevlogen team bestaande uit een dierenarts, anesthesist en assistent die de operatie reeds vele malen met succes hebben uitgevoerd. Na afloop van de operatie werd de vogel geringd en werden lichaamsmaten genomen. Dit vond plaats tijdens het herstel van de operatie; aangezien de vogel dan nog niet volledig bij bewust zijn is, levert dit minder stress op. Na volledig herstel van de operatie werd de vogel in de buurt van het nest losgelaten. Tussen het moment van vangen en loslaten zat ongeveer 1,5 - 2 uur. In de periode na het loslaten werden de lotgevallen van het legsel en de gezenderde vogel goed in de gaten gehouden.

Naar boven
Wanneer werden de grutto's gezenderd?

De 15 volwassen vogels zijn in mei 2009 op het nest gevangen en vervolgens gezenderd.

Naar boven
Is het mogelijk gezenderde vogels in het veld te vinden?

Gezenderde grutto's kunnen na een peiling in het veld gevonden worden. De peillocaties hebben echter wel een marge van enkele honderden meters. Ervaren waarnemers kunnen gezenderde vogels vinden met telescopen, omdat ze zowel herkenbaar zijn aan kleurringen als aan de antennespriet op de rug.

Naar boven
Hoe vaak worden de grutto's per satelliet gepeild?

15 mei - 31 mei 2009: 1x per 3 dagen
1 juni - 15 augustus 2009: 1x per 1,5 dagen
15 augustus - 1 december 2009: 1x per 6 dagen
1 december 2009 - 15 februari 2010: 1x per 3 dagen
16 februari 2010- 15 april 2010: elke dag

Naar boven
Kun je aan een peiling zien of een vogel vliegt of pleistert?

Als een vogel in korte tijd op veel verschillende plaatsen wordt gepeild, nemen we aan dat hij zich vliegend verplaatst. Ook krijgen we informatie over de vlieghoogte. Zijn de peilingen van grote hoogte, dan mogen we aannemen dat de vogel aan een etappe van zijn trektocht bezig is. Bij normale verplaatsingen, bijvoorbeeld tussen voedsel- en slaapplaats, vliegen grutto's nooit erg hoog.

Naar boven
Waarom worden grutto's gezenderd?

Grutto’s worden gezenderd om meer inzicht te krijgen in de flyway. Het bestaat hoofdzakelijk uit een onderzoek, en kan dankzij een bijdrage van NLGL worden uitgebreid met een communicatiedeel.

Naar boven
Is het implanteren van de satellietzenders gevaarlijk?

De onderzoekers hebben de vogels niet zelf geopereerd, maar hiervoor een Amerikaans team van deskundigen laten overkomen. Zij hebben deze operatie al meer dan 4000 keer uitgevoerd en zijn wereldwijd de specialisten op dit gebied. Er is inmiddels ervaring opgedaan bij diverse soorten eenden, duikers en steltlopers.

Vooral de spectaculaire resultaten bij recent onderzoek aan de verwante rosse grutto's, heeft de onderzoekers gestimuleerd het vergunningtraject te starten voor een vergelijkbaar onderzoek aan de grutto. In dit onderzoek werd ontdekt dat rosse grutto’s non-stop de Grote Oceaan oversteken. Dit geeft aan dat de zenders de vogels niet belemmeren topprestaties af te leveren.

Naar boven
Welke afwegingen zijn er gemaakt om zenders te implanteren?

Bij vergelijkbare onderzoeken zijn GPS-zenders met een tuigje (harnas) op de rug aangebracht.
De voordelen van harnaszenders zijn een lager gewicht, langere levensduur (zonnecel) en eenvoudiger plaatsing (geen operatie, minder specialistisch). Bij het onderzoek aan Rosse grutto's uit Alaska waren er slechte ervaringen met geharnaste vogels die te maken zouden kunnen hebben met het opvetten. Door het sterke opvetten voor de trek bestaat het risico dat het harnas te strak komt te zitten en het daarmee de bewegingsvrijheid van de vogel beperkt. Dit is voor langeafstandstrekkers een onoverkomelijk probleem. Sterke vermagering door verbranding van vet en spierweefsel tijdens de trek kan er toe leiden dat het harnas te ruim wordt. In het beste geval valt het dan af maar de vogel zou er ook in verstrikt kunnen raken. Grutto's vliegen weliswaar "slechts" 5000 en geen 11000 km non-stop zoals Rosse grutto's maar het implanteren lijkt ons met de huidige kennis van zaken minder risicovol dan het gebruik van harnassen.

Naar boven
Waarom werden de grutto's tijdens het broedseizoen gezenderd?

Het broedseizoen is natuurlijk een kwetsbare periode maar door ze dan te vangen, kunnen we de omstandigheden voor de operatie optimaliseren en hebben we veel meer achtergrondinformatie over de vogels, zoals nestplaatskeuze, partner, legdatum, grootte van de eieren,  aantal vliegvlugge jongen etc.. We kunnen ze bovendien beter volgen in de post-operatieve periode en aangezien grutto’s heel plaatstrouw zijn kunnen we ze volgend voorjaar en de jaren daarna met behulp van de kleurringen blijven volgen in het onderzoeksgebied om zo meer te weten te komen over de langetermijneffecten van de zenders. Er zijn weliswaar geen aanwijzingen dat de zender en de antenne negatieve gevolgen hebben voor de eileg en vruchtbaarheid maar we willen dit graag zeker weten.

Naar boven
Wat is de kans dat de grutto’s na de operatie het nest verlaten?

Uit vergelijkbaar onderzoek aan rosse grutto's in Alaska is gebleken dat op het nest gevangen vrouwtjes (n=9) allemaal terugkeerden naar het nest en een aantal van deze vogels is bij controles daadwerkelijk broedend op het nest aangetroffen. De operatie leidde blijkbaar niet tot een grote kans op nestverlating en de vogels vertoonden normaal gedrag. De ingreep veroorzaakt weliswaar een buikwond maar verwondingen bij vogels genezen veel sneller dan bij mensen: na 1-2 dagen is er vaak vrijwel niets meer van te zien. Door aan het einde van de broedtijd te vangen wordt de kans op nestverlating door de sterke broeddrang geminimaliseerd en bovendien kan de partner van de gezenderde vogel het broeden zo nodig overnemen. We hebben hier goede ervaringen mee opgedaan in het kleurringonderzoek.

Naar boven
Wordt de zender of antenne verwijderd als de batterij leeg is?

We hebben dat overwogen. Gezien de broedplaatstrouw van Grutto's, is de kans groot om de vogel opnieuw in handen te krijgen. In dat geval zal de antenne zo kort mogelijk afgeknipt worden. Opnieuw opereren om de zender te verwijderen, weegt volgens ons niet op tegen de voordelen voor de vogel. Immers, het feit dat de vogel dan inmiddels met de zender heen en terug naar West-Afrika is gevlogen, is het bewijs dat de zender geen te zware belasting vormt. De migratieperiode vergt immers het uiterste van vogels. Mocht blijken dat de zender nadelige gevolgen heeft voor de eileg in het broedseizoen van 2010, dan moet deze beslissing worden heroverwogen.

Naar boven
Als de vogels doodgaan of onvruchtbaar worden, is dat een bedreiging voor populatie?

De 15 grutto’s komen uit een populatie van zeker 2000 grutto’s in Zuidwest Fryslân en zullen verspreid over het hele onderzoeksgebied worden gevangen. De bijdrage van deze 15 vogels aan de totale reproductie van de populatie is daarmee zeer klein en de spreiding van de vangsten voorkomt een te grote belasting van lokale deelpopulaties.

Naar boven
Wordt het onderzoek in de komende jaren voortgezet?

Indien succesvol, is het zeker mogelijk dat dit (type) onderzoek wordt voortgezet. De beslissing daarover wordt natuurlijk mede bepaald door de ervaringen met de operaties, de langetermijneffecten en de bruikbaarheid van de resultaten.

Naar boven
Is de opzet van dit zenderonderzoek door de overheid getoetst?

We hebben voor dit onderzoek een door de overheid verstrekte vergunning krachtens de Flora-  en Faunawet. Omdat in dit onderzoek zenders worden geïmplanteerd is ook een vergunning nodig op grond van de Wet op de Dierproeven. Deze is eveneens verstrekt. De proefdierdeskundige van de Rijksuniversiteit Groningen en de Inspecteur van de Voedsel- en Warenautoriteit hebben de operaties in het veld gecontroleerd.

Naar boven
Zijn dataloggers geen diervriendelijker alternatief?

De onderzoekers hebben dataloggers overwogen. Deze methode is echter niet gebaseerd op GPS-techniek maar registreert de daglicht-lengte die in combinatie met de datum een indicatie geeft van de locatie. Met name rond de evenaar zijn de foutmarges echter groot. De resultaten zullen daarom niet meer dan een globale inschatting kunnen geven waar de Grutto's zich bevinden en globale informatie is onvoldoende om de vragen van dit onderzoek te kunnen beantwoorden. Bovendien moeten de vogels worden teruggevangen om de gegevens uit de logger te kunnen downloaden; loggers geven dus geen actuele informatie.

Naar boven
Welke partijen zijn betrokken bij het zenderproject?

Het zenderonderzoek is een samenwerkingsproject van de Rijksuniversiteit Groningen, Altenburg & Wymenga Ecologisch Onderzoek b.v. en het project Nederland-Gruttoland. It Fryske Gea en Staatsbosbeheer verlenen toestemming voor het onderzoek in hun reservaten.

Naar boven
 

Financieel mogelijk gemaakt door