Kwartelkoning

kwartelkoning / Foto Natura

De kwartelkoning is een karakteristieke vogel van kruidenrijke hooilanden en grootschalige akkergebieden. Zonder speciale maatregelen komt een groot deel van de vogels niet tot broeden.

Bescherming helpt

In 1998 werden voor het eerst op grotere schaal beschermingsmaatregelen voor kwartelkoningen genomen. Vrijwilligers van de Vogelwerkgroep Zwolle lanceerden het project 'IJsselcrex' en zorgden samen met boeren en natuurbeheerders in de IJsselvallei en de Dienst Landelijk Gebied in Overijssel voor een succesvolle beschermingscampagne. Tegelijk werden ook in Drenthe en Groningen initiatieven voor kwartelkoningen opgepakt door o.a. Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten.

Samenwerken voor de kwartelkoning

Vanaf 2001 zijn in het rivierengebied en een groeiend aantal gebieden buiten de rivieren steeds meer kwartelkoningen voor uitmaaien behoed. In het rivierengebied wordt dit uitgevoerd door de Dienst Landelijk Gebied, de Provincies Overijssel en Gelderland en de natuurbeheerders in het gebied. Vrijwilligers van SOVON zoeken de roepplaatsen op. Boeren wordt vervolgens de mogelijkheid geboden hun bestaande beheersovereenkomst aan te passen indien later maaien in verband met kwartelkoningen noodzakelijk is (met een compensatie van inkomstenderving). Buiten de rivieren wordt vooral door de natuurbeheerders veel aan bescherming gedaan. Resultaten van het project laten zien dat 80-90% van alle kwartelkoningen in grasland zonder speciale maatregelen wordt uitgemaaid en dus niet succesvol tot broeden komt. In akkers is voor ongeveer 50% van de vogels met succes bescherming mogelijk.

Geef eigen ervaring door

Hoewel er nu inmiddels al een aantal jaren met succes een beschermingscampagne wordt gevoerd, zijn er ieder jaar weer inventieve ideeën aangedragen om beschermingsmaatregelen vorm te geven of beter inpasbaar in de bedrijfsvoering te maken. We willen dan ook hier de gelegenheid bieden ons te helpen met het ontwikkelen van beschermingsmaatregelen. Stuur ons een mail met daarin ervaringen uit de praktijk en tips. Wij zullen die dan hier in een overzicht presenteren. Het streven is verder om het huidige Programma Beheer, dat momenteel voor de kwartelkoningen nog geen geschikte pakketten biedt, aan te passen, zodat de maatregelen voor kwartelkoningen geen uitzonderingspositie meer innemen.

Bescherming links

Maatregelen

In graslanden

Niet alles tegelijk maaien. Het afwisselend vroeg en laat maaien van graslanden levert kwartelkoningen het gehele broedseizoen geschikt leefgebied, bijvoorbeeld als plek voor een tweede broedsel, of als opgroeigebied voor kuikens.
Flexibele pachtcontracten. Beheerders kunnen een aantal percelen niet verpachten en als het ware 'in reserve' te houden. Duiken er op de verpachte percelen kwartelkoningen op, dan wordt de boer een perceel uit de reserve aangeboden, en kan de kwartelkoning ongestoord broeden.
Uitstel maaidata in grasland. Een belangrijke voorwaarde om kwartelkoningen in grasland succesvol te laten broeden is uitstel van de maaidatum tot na 1 augustus. Dan zijn de meeste legsels uitgebroed.
Een deel van het perceel uitsparen. Een werkwijze die tot dusverre vaak wordt toegepast is dat half juni een deel van een perceel wordt gemaaid, en dat min of meer een cirkel of blok vegetatie rond de roepende kwartelkoning blijft staan.

In akkers

Percelen strooksgewijs bewerken. Om kwartelkoningen gelegenheid te geven de combine te ontwijken, worden het perceel in stroken van de ene naar de andere kant bewerkt.
Kwartelkoning-vriendelijk oogsten in de praktijk Bijvoorbeeld door het van rechts naar links bewerken van het land. De aanwezige kwartelkoningen en hun kuikens horen de machine altijd van dezelfde kant aankomen en kunnen gemakkelijk ontsnappen. In een aanwezige akkerfaunarand kunnen de vogels hun toevlucht zoeken.
Aanleg ruige akkerranden en slootbermen. Verschillende vormen van ruige akkerranden en slootbermen in akkerbouwgebieden bieden veel schuilgelegenheid en voedsel voor soorten als patrijs en veldleeuwerik. Hoewel kwartelkoningen tot dusverre nauwelijks broedend in zulke randen zijn vastgesteld, kunnen ze wel dienst doen als toevluchtsoord tijdens of na de oogst.