Grauwe Kiekendief (Circus pygargus)

De grauwe kiekendief is in de loop van de twintigste eeuw gestaag in aantal afgenomen. Rond 1900 waren er tussen de 500 en 1000 paar. In 1950 nog 250 paar en in 1980 nauwelijks 50 paar. Het absolute dieptepunt lag halverwege de jaren tachtig. Daarna groeide het aantal gestaag en voorzichtig tot 29 paar in 1998. De stijging heeft zich doorgezet naar 45 in 2000, waarvan 31 in Oldambt.
De grauwe kiekendief staat op de Nederlandse Rode Lijst.

Biotoop en voedsel

Grauwe kiekendieven zijn van oorsprong vogels van diverse open landschapstypen, zoals duinen, rietvelden, grote oppervlaktes heide en hoogvenen. Tegenwoordig broeden grauwe kiekendieven in Nederland op akkerlanden met luzerne, wintertarwe of koolzaad. Het voedsel bestaat uit kleine gewervelden - vooral muizen en kleine zangvogels - en insecten. Het wordt vaak op grote afstand van het nest verzameld.

Verspreiding

De grauwe kiekendief is een trekvogel die in tropisch Afrika overwintert. Veel vogels verblijven tijdens de broedtijd in Rusland en Wit-Rusland. Een groot deel van de Europese broedvogels broedt in Frankrijk en Spanje. In Nederland zijn Oldambt (Groningen), het Lauwersmeer en Zuid-Flevoland kerngebieden.

Oorzaken achteruitgang

Belangrijke oorzaken van de enorme terugval in aantallen zijn:

het verdwijnen van grote oppervlaktes heide, stuifzanden en hoogvenen;
de ongeschiktheid voor de soort van het hoogproductieve agrarische landschap (intensieve landbouw) dat ervoor in de plaats kwam;
versnippering van, en verstoring in de duinen;
afhankelijkheid sinds de jaren negentig van akkerlanden - bijvoorbeeld luzerne - waar ze het risico lopen uitgemaaid te worden;
het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de overwinteringsgebieden.

Braaklegging

De Ierse landbouwcommissaris McShary wilde de Europese graanberg doen slinken met subsidies op braaklegging. Het gevolg was dat duizenden bunders akkerland in Oldambt, Oost-Groningen, een aantal jaren onbebouwd bleven en dus met rust werden gelaten. Ideaal voor muizen en daardoor ook voor grauwe kiekendieven. Er ontstond een klein paradijsje voor ze. Deze grootschalige braaklegging van akkergronden in Oost-Groningen leidde in de jaren negentig onverwacht tot een opleving van de soort.

Nestbescherming

De meeste broedsels in het braakland hebben alleen een kans van slagen als uitmaaien van de nesten voorkomen kan worden. Samenwerking tussen boeren en vogelaars is hierbij van groot belang. In Groningen is dit heel goed geregeld. Daar betrapten Ben Koks samen met Jan van 't Hoff, Ina van der Beld en Erik Visser in 1990 de eerste nestelende grauwe kiekendief in Oost-Groningen. Ze zetten een stok bij het nest en lieten de drogerij in Oostwold beloven de luzerne niet te maaien. Het begin van een jarenlange nestbescherming en samenwerking met akkerbouwers en de luzerne-drogerij.
Inmiddels heeft de Stichting Werkgroep Grauwe Kiekendief, samen met vrijwilligers van onder meer Avifauna Groningen, gemiddeld 68% van de nesten weten te redden.

Beschermingplan grauwe kiekendief

Tot het jaar 2000 was de bescherming van de grauwe kiekendief afhankelijk van de inzet van enkele vrijwilligers. In dat jaar stelde het ministerie van LNV een speciaal Soortbeschermingsplan voor de grauwe kiekendief vast. Dat plan beoogt zestig paar grauwe kiekendieven in Nederland in 2004. Dankzij het soortbeschermingsplan kwam er 100.000 gulden per jaar beschikbaar voor een professionelere aanpak. Uit onderzoek moet blijken welke combinatie en verhouding van gewassen, braak en grassoorten en wijze van beheer het meeste effect heeft.

Goed voor andere soorten

Ook elders in het land kan meerjarige braaklegging en een grootschalig extensief beheer van perceelsranden kansen scheppen voor de soort. Dergelijke projecten verdienen het gestimuleerd te worden. Soorten als kerkuil, steenuil, patrijs, kwartelkoning, veldleeuwerik en paapje profiteren mee van maatregelen voor de grauwe kiekendief.

Uitgebreide informatie over dit soortbeschermingsplan op: www.grauwekiekendief.nl