Hoe presteren ze het?

Hoe presteren vogeltjes van nog geen tien gram het om duizenden kilometers af te leggen? Zo’n inspannende trek vergt een goede voorbereiding en drastische maatregelen.

Lichamelijke veranderingen

Vogels ondergaan voordat  ze aan de halfjaarlijkse vogeltrek beginnen onwaarschijnlijke lichamelijke veranderingen. Om een grote afstand te kunnen afleggen -zonder te eten! – moet er in het vogellichaam energie worden opgeslagen. Opvetten heet dat. Vogels slaan extra vet op en kunnen wel 2 x zo zwaar worden. Het extra vet dient als brandstof. Vet levert per gram de meeste energie.

Om voor de trek een energievoorraad aan te leggen wordt het spijsverteringskanaal (maag, darmen, lever en nieren) vergroot. Van de kanoetstrandloper is bekend dat de lever kort voor de trek drie keer zo groot is als normaal.
Alles wat tijdens het opvetten niet nodig is, zoals geslachtsorganen, borstspieren en hart, wordt tot een minimumomvang gereduceerd.

Nu nog vliegen…

Een vet lijf met dikke darmen, een uitpuilende maag en een opgezette lever vliegt niet prettig. Er vindt een tweede metamorfose plaats. Maag, darm en lever zijn eigenlijk ‘niet meer nodig’. Het vet dat ze geproduceerd hebben is inmiddels opgeslagen. De organen krimpen weer naar hun oorspronkelijke omvang en vaak zelfs naar iets kleiner. Om te vliegen heb je sterke spieren nodig. De borstspier als een van de belangrijkste spieren ontwikkelt zich sterk.

Oversteek van de Sahara

Kleine vogels halen de overtocht van de Sahara niet in één keer. Hun vetverbranding is niet zo efficiënt als die van grotere vogels. Per uur verbruiken ze ongeveer een half procent van hun lichaamsgewicht. Een grasmus bijvoorbeeld kan zonder onderbreking ongeveer 400 km (35 tot 40 kilometer per uur) afleggen, maar moet dan weer opvetten. Hoe moet dat als hij de 1.500 km. brede Sahara over moet steken? De grasmussen en andere kleinere Sahara-overstekers, vetten aan de rand van de woestijn extra op en laten alle niet-noodzakelijke organen nóg kleiner worden. Maag en darm schrompelen tot miniformaat, het immuunsysteem wordt nagenoeg stilgezet.